Boekenstad, De bibliotheek en de stad 1850-1990 in het NAi

08-12-2004 - Naar aanleiding van het 400-jarige bestaan van de openbare bibliotheek in Rotterdam, een van de meest vernieuwende bibliotheken van Nederland, heeft het NAi vandaag een tijdelijke presentatie geopend. "Boekenstad. De bibliotheek en de stad 1850-1990", toont in tekeningen en enkele maquettes de ontwikkeling van de bibliotheek als gemeenschapsgebouw.

Een bibliotheek als culturenwarenhuis of als mediastad is tegenwoordig vanzelfsprekend. Maar een lange tijd was lezen voorbehouden aan een kleine elite. Vanaf 1850 ontstonden overal bescheiden openbare 'leeskabinetten' gesticht door vooraanstaande burgers. Pas in de twintigste eeuw werd de bibliotheek als openbaar gebouw een belangrijk stedelijk fenomeen. Drijvende kracht achter deze ontwikkeling was de socialistische strijd voor emancipatie van het 'volk' tot verlichte burgers. De openbare bibliotheek werd een beeldbepalend gemeenschapsgebouw, dat uitdrukking geeft aan de ideologie van een burgerlijk-democratische samenleving: open en transparant.

In Zaal 2 van het NAi zijn vroege voorbeelden te zien zoals een wijkbibliotheek in Rotterdam (1908) van Michel de Klerk en een algemeen bibliotheekgebouw (1895) van Karel de Bazel, maar ook recentere ontwerpen zoals Carel Weebers voorstel voor de openbare bibliotheek Rotterdam (1977) en het gerealiseerde ontwerp van Van den Broek en Bakema. Buitenlandse uitstapjes zijn er in de vorm van de maquette van Herman Hertzbergers prijsvraagontwerp voor de Bibliothèque Nationale in Parijs (1989) en de maquette van Rem Koolhaas' prijsvraagontwerp voor de universiteitsbibliotheek Jussieu in Parijs (1993). Boekenstad, de bibliotheek en de stad 1850-1990 is de thematentoonstelling die tot 24 april 2005 deel uitmaakt van de permanente tentoonstelling GeWoon Architectuur van het NAi. GeWoon Architectuur vertelt de geschiedenis van twee eeuwen wonen en volkshuisvesting in Nederland. De Vondelstraat en het beroemde Plan Zuid in Amsterdam passeren er de revue, maar ook de naoorlogse wederopbouw van het Rotterdamse Pendrecht, het nationale woonlaboratorium Almere en allerlei toekomstplannen voor de Lage Landen.

• Nederlands Architectuur instituut