Stromingen: Functionalisme
Functionalisme (1920-1970)
Een zakelijke vormgeving die de functionele elementen van gebouwen benadrukt staat centraal. Het idee van Louis Henry Sullivan (1856-1924) dat de vorm de functie moet volgen werd toegepast. Vanuit het programma werden efficiënte plattegronden ontwikkelt. Er wordt gebruik gemaakt van nieuwe materialen als gewapend beton en staal. Ook worden nieuwe bouwmethoden als montagebouw toegepast. Standaardisatie werd belangrijk. Het gebruik van overstekken, grote glazen puien en repetitie van elementen zijn kenmerkend voor deze stroming. Er worden voor het eerst grootschalige hoogbouw projecten gerealiseerd.
De architecten van deze stromingen organiseerden zich in het Congrès Internationaux d´Architecture Moderne (CIAM). In Nederland waren de architecten georganiseerd in De 8, Opbouw en Groep 32. Andere namen voor deze stroming zijn de International Style en Het Nieuwe Bouwen.
In de stedenbouw worden de functies wonen, werken en recreatie van elkaar gescheiden. Het dorp Nagele en de wijken Pendrecht, Hoogvliet en Omoord bij Rotterdam en de Bijlmermeer in Amsterdam zijn voorbeelden van moderne, functionalistische wijken. In deze wijken zijn de gesloten bouwblokken verdwenen. De strookvormige bebouwing staat vrij in de openbare ruimte. In deze wijken zijn er grote problemen bij het beheer en de veiligheid van deze overmaatse openbare gebieden. Onder de naam cityvorming werd in stadscentra bestaande bebouwing afgebroken om plaats te maken voor bredere wegen en grootschalige kantoren en winkels.
Internationaal zijn Le Corbusier, Mies van der Rohe, Skidmore Owings & Merrill voorbeelden van functionalistische en moderne architecten. De eerste formuleerde bij de opening van de Weißenhofseidlung in 1927 vijf punten voor moderne gebouwen: 1. Het gebouw op kolommen, 2. Daktuin, 3. Vrije indeelbare plattegrond door een dragend skelet, 4. Lange, horizontale ramen en 5. Vrije indeelbare gevels. Hierbij moet worden opgemerkt dat in Nederland punt 1. vrijwel nooit werd gerealiseerd, de ruimte op de begane grond werd vaak benut voor bergingen.
In navolging van Adolf Loos, Walter Gropius en Le Corbusier ontwierpen J.B. van Loghem, Piet Elling, Gerrit Rietveld en Brinkman en Van Vlugt wit gestucte kubistische villa's.
Industrieel ontwerper Willem Hendrik Gispen (1890-1981) ontwierp in de jaren dertig een reeks functionele stalen buismeubelen.
Vanaf de jaren zeventig begon deze zakelijke, functionele, architectuur steeds meer weerstand op te roepen. Kleinschaligheid werd belangrijker. Gebouwen als bijvoorbeeld het Maupoleum van Piet Zanstra werden afgebroken. Vele moderne gebouwen werden grondig aangepast. De gevels werden vervangen door een nieuwe postmoderne of supermoderne huid.
Architecten: Gerrit Thomas Rietveld,
Jacobus Johannes Pieter Oud,
Johannes Duiker,
Cornelis van Eesteren (1897-1988), Jan Lucas (1917-2005), Mart Stam (1899-1986), Ernest F. Groosman (1917-1999), Marius Frans Duintjer (1908-1983), J.P. Kloos (1905-2001), Piet Elling, Ben Merkelbach (1901-1961), Brinkman en Van der Vlugt, Willem van Tijen (1894-1974), Kraaijvanger, Alexander Bodon (1906-1993), Hein Salomonson (1910-1994), Johannes Bernardus van Loghem (1881-1940), Geert Drexhage (1914-1983), Piet Zanstra (1905-2003), Dick van Mourik (1921), Van den Broek,
Abe Bonnema (1926-2001) en Hugh Aart Maaskant.
- Huis Sonneveld, Rotterdam
- Woningen, Utrecht
- Nirwâna Flat, Den Haag
- Derde Ambachtsschool, Den Haag
- Sanatorium Zonnestraal, Hilversum
- Van Nelle Fabriek, Rotterdam
- "De Wolkenkrabber", Amsterdam
- Groothandelsgebouw, Rotterdam
- Kantoorgebouw Geïllustreerde Pers, Amsterdam
- Europarking, Amsterdam
- Academie voor Beeldende Kunsten, Arnhem
- Tomado-huis, Dordrecht
- Van Gogh Museum, Amsterdam
- Provinciehuis Noord-Brabant, Den Bosch
- Stadhuis, Almelo
Lit: Functionalisme in Nederland - Erik Mattie - Architectura & Natura - 1995
|
