> > > Structuralisme

Structuralisme

De groep architecten van deze stroming wordt ook wel de Forum-groep genoemd naar het gelijknamige tijdschrift. Zij verzetten zich tegen de ideeën van het Nieuwe Bouwen, die volgens hen resulteren in te eenvormige en te grootschalige, anonieme gebouwen. Ze hebben meer aandacht voor de maatschappelijke effecten van het ontwerp en de menselijke maat.

Kenmerken van het structuralisme zijn dat de gebouwen zijn opgebouwd uit een aantal, veelal dezelfde, kleinere eenheden. De kleinste eenheden zijn terug te voeren op de menselijke maat. De gebouwen hebben vaak een opbouw die doet denken aan een soort dorp of kleine stad. De projecten hebben meestal een decentrale opbouw, collectieve ruimtes en meerdere ingangen. Er wordt gebruik gemaakt van ruimtestructurerende elementen en de constructie is vaak zichtbaar. De gebouwen zijn vaak ontworpen met het oog op toekomstige uitbreidingen. Ze konden worden uitgebreid door meer dezelfde elementen aan het gebouw te koppelen. De kubusvorm wordt veel gebruikt in het structuralisme. Architecten als Aldo van Eyck en Piet Blom laten zich inspireren door primitieve culturen in Afrika.

Voor de repeterende bouwdelen van het structuralisme waren prefab betonelementen uitermate geschikt. Deze werden dan ook veelvuldig toegepast. Zo zijn de betonnen daken van het Burgerweeshuis van Aldo van Eyck uit prefab betonelementen gemaakt. Verder maakten de structuralisten veel gebruik van betonsteen, baksteen, dakpannen en bitumineuze dakbedekking.

Ook in de stedenbouw werd kleinschaligheid geïntroduceerd. Woonwijken kregen weer veel grondgebonden woningen met hellende daken grenzend aan woonerven. Deze dolhofachtige wijken worden tegenwoordig ook wel bloemkolenwijken genoemd. Veel structuralistische projecten werden gerealiseerd in groeikernen als Zoetermeer en Nieuwegein. En in de stadscentra, waar grootschalige cityvorming waarin de auto centraal staat plaats maakte voor kleinschalige stadsvernieuwing met meer aandacht voor woningbouw.

Belangrijk voor het begin van het structuralisme zijn de bouw Burgerweeshuis Aldo van Eyck in Amsterdam (1959 - 61) en Prix de Rome-prijsvraag uit 1962 voor een kinderdorp. Deze prijsvraag werd gewonnen door Piet Blom, de tweede prijs ging naar Joop van Stigt. Het tijdschrift Forum, tot dan toe spreekbuis van CIAM, kreeg in 1959 een nieuwe redactie met Dick Apon, Aldo van Eyck, Jaap Bakema, Gert Boon, Joop Hardy, Herman Hertzberger en Jurriaan Schrofer. Zij uitten juist kritiek op het modernisme van CIAM en presenteerden er hun ideeën en ontwerpen. De term structuralisme voor de architectuur van deze groep werd pas voor het eerst gebruikt in 1973, door Arnaud Beerends in een artikel voor het tijdschrift voor Architectuur en Beeldende Kunsten.

De opkomst van het structuralisme valt samen met de aandacht van de overheid voor meer variatie in de woningbouw en nieuwe woonvormen. In 1968 richt het Bouwfonds Nederlands Gemeenten de Stichting Experimentele Woningbouw op. Onder meer de Kasbah van Piet Blom in Hengelo is met steun van deze stichting gerealiseerd.

Eind jaren tachtig wordt het structuralisme minder populair. Als laatste grote structuralistisch gebouw wordt in 1990 het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid van Hertzberger in Den Haag opgeleverd. Eisen van beveiliging en overzichtelijkheid vroegen om een meer centrale opbouw van gebouwen. De inspringingen met duistere hoeken en de decentrale opzet met meerdere ingangen die in het structuralisme voorkomen voldeden niet meer. Ook het idee dat gebouwen in dezelfde structuur eenvoudig kon worden uitgebreid werd nauwelijks in praktijk gebracht. Zo werd bijvoorbeeld Centraal Beheer in Apeldoorn in de jaren negentig van een nieuwe centrale entree voorzien volgens nieuwe inzichten.

Het structuralisme is een typisch Nederlands verschijnsel. Er zijn slechts enkele voorbeelden in het buitenland te vinden die grote overeenkomsten met deze stroming hebben. De drie bekendste zijn het "Habitat"-project (1967) in Montreal van Moshe Safdie, de Nagakin Capsule Tower (1972) van metabolist Kisho Kurokawa en het Richards Medical Research Building in Philadelphia (1961) van Louis I. Kahn.

Architecten: Piet Blom (1934 - 1999); Gert Boon (1921 - 2009); Wim Davidse; Aldo Ernest van Eyck (1918 - 1998); Leo Heijdenrijk (1932 - 1999); Herman Hertzberger (1932); Benno (Bernardus Antonius Sophia Susanna) Stegeman (1930 - 2014); Joop van Stigt (1934 - 2011); Jan Verhoeven (1926 - 1994);

Referentieprojecten


Literatuur

Het structuralisme in enkele kantoorgebouwen - kanttekeningen bij 2 ministeries en het PEN-complex
Wim J. van Heuvel - Architectuur en Bouwen - 1985-01
Structuralisme in de Nederlandse architectuur
Wim J. van Heuvel - NAi Uitgevers - 1992
De kritiese jaren zeventig
Martien de Vledder - 010 publishers - 2004

© Architectuur.ORG - 1999 - 2017 | info@architectuur.org | RSS-feed | Twitter | LinkedIn | Facebook