Stromingen: Structuralisme
Structuralisme (1959-1990)
De groep architecten van deze stroming wordt ook wel de Forum-groep genoemd naar het gelijknamige tijdschrift. Zij verzetten zich tegen de ideeën van het Nieuwe Bouwen, die volgens hen resulteren in te eenvormige en te grootschalige, anonieme gebouwen. Ze hebben meer aandacht voor de maatschappelijke effecten van het ontwerp.
Kenmerken van het structuralisme zijn dat de gebouwen zijn opgebouwd uit een aantal, veelal dezelfde, kleinere eenheden. De kleinste eenheden zijn terug te voeren op de menselijke maat. De gebouwen hebben vaak een opbouw die doet denken aan een soort dorp of kleine stad. De projecten hebben meestal een decentrale opbouw, collectieve ruimtes en meerdere ingangen. De constructie is vaak zichtbaar. De projecten zijn vaak voorbereid op toekomstige uitbreidingen, dit kan door meer dezelfde elementen aan het gebouw te koppelen. De kubusvorm wordt veel gebruikt in het structuralisme. Architecten als Aldo van Eyck en Piet Blom laten zich inspireren door primitieve culturen.
Voor de repeterende bouwdelen waren prefab betonelementen geschikt. Ze werden dan ook veelvuldig toegepast. Zo zijn de betonnen daken van het Burgerweeshuis van Aldo van Eyck uit prefab beton elementen gemaakt.
Door de steeds strengere isolatie-eisen in Nederland werd het steeds lastiger gebouwen volgens de
principes van het structuralisme te realiseren. Bovendien vroegen eisen van beveiliging en overzichtelijkheid om een
meer centrale opbouw van gebouwen. De inspringingen met duistere hoeken en de decentrale opzet met meerdere ingangen
die in het structuralisme voorkomen voldeden niet meer.
Architect Hertzberger omschrijft het Structuralisme ruimer: "Structuralisme gaat over het onderscheid
tussen een kader of structuur met een lange levenscyclus en een invulling met een minder lange cyclus".
Twee van de weinig buitenlandse voorbeelden die grote overeenkomsten hebben met het structuralisme zijn het "Habitat"-project (1967) in Montreal van Moshe Safdie en de Nagakin Capsule Tower (1972) van metabolist Kisho Kurokawa. Ook zijn er in Denemarken en Duitsland enkele structuralistische gebouwen gerealiseerd. De stroming heeft overeenkomsten met de ideeën van de Amerikaanse architect Louis I. Kahn, die ook ruimtestructurerende constructies toepast.
Architecten:
Piet Blom,
Aldo van Eyck,
Herman Hertzberger,
Joop van Stigt,
Jan Verhoeven (1926-1994), Wim Davidse, Gert Boon (1912-2009) en Leo Heijdenrijk (1932 - 1999).
- De Bastille, Enschede
- Personeelskantine, Enschede
- De Kasbah, Hengelo
- Raadhuis, Ter Aar
- Kubuswoningen (Blaakoverbouwing)
- Burgerweeshuis, Amsterdam
- Ministerie van Buitenlandse Zaken, Den Haag
- Faculteit der Letteren, Leiden
- Centraal Beheer, Apeldoorn
- Rijksdienst Oudheidkundig Bodemonderzoek, Amersfoort
- Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, Den Haag
Lit: Structuralisme in de Nederlandse architectuur - Wim J. van Heuvel - NAi Uitgevers - 1992 / De Kritiese jaren zeventig, Martien de Vletter - 2004 / Het structuralisme in enkele kantoorgebouwen - kanttekeningen bij twee ministeries
en het PEN-complex - W.J. van Heuvel - Architectuur en Bouwen - 1985-1
|
