Home > Gids > Architectuurstromingen

Stromingen

Architectuur.ORG presenteert op deze pagina's de voor Nederland relevante architectuurstromingen vanaf het begin van de vorige eeuw tot heden. In het woordenboek wordt een stroming omschreven als een "begrip uit de cultuurgeschiedenis ter aanduiding van een periode of een in die periode overheersend stelsel van normen of opvattingen." Voor architectuurstromingen zijn overeenkomsten op het gebied van architectuurtheorie, de gebouwen (qua materiaalgebruik, vorm, ruimtelijke ordening) en/of organisatie van de architecten zelf (zie bijvoorbeeld kunstenaarsgroep De Stijl) bepalend. Op deze pagina's worden per stroming de belangrijkste kenmerken, overzichten van relevante architecten(bureaus), bouwwerken en literatuur gegeven.

Overzicht architectuurstromingen vanaf 1900 tot heden (samenstelling Bart van Hoek)
naam stroming bloeiperiode verspreiding belangrijke vormkenmerk(en) materiaal gebouwtype
stedenbouw
architectuur
interieur
kunst
theorievorming
innovatie
Rationalisme 1900 - 1920 landelijk sober baksteen
De Amsterdamse School 1910 - 1935 landelijk expressionistisch baksteen woningbouw
De Stijl 1917 - 1931 landelijk kubistisch
De Nieuwe Haagse School 1920 - 1935 regionaal kubistisch baksteen
Functionalisme 1920 - 1974 globaal transparantie beton, glas
Traditionalisme 1930 - 1955 landelijk traditioneel baksteen kerken
De Bossche School 1945 - 1980 regionaal sober baksteen kerken
Brutalisme 1955 - 1985 globaal ruw onafgewerkte materialen beton elke typologie
Structuralisme 1959 - 1990 globaal kleine schakelbare eenheden beton
Organisch Bouwen 1925 - 2000 Europees expressionistisch baksteen scholen
High Tech 1970 - 1990 globaal transparantie staal industrie
Neorationalisme 1975 - 1990 Europees sober beton woningbouw
Postmodernisme 1980 - 2000 globaal modern klassiek musea; kantoren
Deconstructivisme 1988 - 2000 globaal fragmentatie divers musea
Neomodernisme 1980 - 2000 landelijk citaten uit het modernisme divers woningbouw
Supermodernisme 1995 - heden globaal transparantie staal, glas luchthavens
Neotraditionalisme 1995 - heden landelijk traditioneel baksteen woningbouw

Hoofdstromingen

In "A Hundred Years of Dutch Architecture" onderscheiden Leen van Duin en Umberto Barbieri vijf hoofdstromingen: het Traditionalisme, Expressionisme, Functionalisme, Rationalisme en Postmodernisme. Hier is echter gekozen voor een verfijnder overzicht, zodat er eeenvoudiger kan worden verwezen naar specifieke gebouwen in de architectuurgids. Vier van de vijf hoofdstromingen van Van Duin / Barbieri (Traditionalisme, Functionalisme, Rationalisme en Postmodernisme). Daarnaast zijn ook stromingen als het Structuralisme en Neorationalisme opgenomen en is het Expressionisme in het overzicht onder andere vertegenwordigd door de Amsterdamse School.

Aan elkaar verwant zijn de avant-garde, de vooruitstrevende en vernieuwende stromingen als Functionalisme (of Het Nieuwe Bouwen, modernisme en International Style), De Stijl, High Tech en het Supermodernisme en daar tegenover het behoudende Traditionalisme met het Neotraditionalisme.

Specifiek Nederlandse stromingen

Sommige stromingen zijn verbonden met een bepaalde regio, zoals de Bossche School in katholiek zuidelijk Nederland. Anderen zijn weer typisch Nederlands zoals het Structuralisme van architecten als Aldo van Eyck en Herman Hertzberger of hebben een duidelijk internationaal karakter zoals het Functionalisme / Modernisme.

In een groot aantal Nederlandse stromingen is het gebruik van baksteen een belangrijk kenmerk, zie bijvoorbeeld het Rationalisme, de Amsterdamse School, het Traditionalisme, de Bossche School en het Neotraditionalisme.

Niet in dit overzicht

De begrippen shake hands architectuur en Superdutch zal ik hier niet behandelen, omdat ze nauwelijks een architectuurstroming kunnen worden genoemd en overlappen met de stromingen in het overzicht hierboven. Als eerste de term shake hands architectuur, die wordt gebruikt voor de na-oorlogsearchitectuur waarbij men elementen uit zowel het traditionalisme en modernisme gebruikte. Met enige regelmaat wordt er tegenwoordig door architectuurcritici gerefereerd aan Superdutch. De term is afkomistig van het boek Superdutch van Bart Lootsma uit 2000 met werk van een generatie Nederlandse architecten (Wiel Arets, Mecanoo, MVRDV, OMA en anderen) uit die tijd die internationaal succesvol zijn.

Niet elk bouwwerk uit de architectuurgids is goed in te delen bij een stroming. Om de pagina's overzichtelijk te houden én het onderscheid tussen de stromingen te verduidelijken worden alleen de meest uitgesproken bouwwerken van een stroming uit de architectuurgids hier getoond. Het werk van architecten die lastig naar één specifieke stroming zijn in te delen, zoals bijvoorbeeld van architect Frits Peutz, is om deze reden weggelaten in deze overzichten.

Nieuwe ontwikkelingen

Volgens bovenstaand overzicht zijn er sinds de eeuwwisseling geen nieuwe architectuurstromingen meer ontstaan. Wel zijn er een aantal pogingen gedaan die nieuwe stromingen aanduiden of definieren.

Zo schreef architect Wilfried van Winden het boekje Fusion (2010, Sun Architecture). Hij omschrijft Fusion architectuur als een stroming waarin verschillende stijlen uit verschillende culturen worden samengebracht in een project. Een voorbeeld van deze architectuur is het niet toevallig ook Fusion getitelde moskeeverzamelgebouw in Amsterdam van architect Marlies Rohmer. Hierin gaat Oosterse vormgeving samen met Nederlandse baksteenarchitectuur. Ook enkele werken van Liesbeth van der Pol en Wilfried van Winden zelf zouden tot Fusion architectuur kunnen worden gerekend.

Eind 2019 verscheen een nummer van het Japanse tijdschrift A+U met een overzicht van Nederlandse architectuur over de jaren 2010-2020. Kirsten Hannema gaf deze publicatie de titel "SuperNormal", verwijzend naar Lootsma's Superdutch van 20 jaar eerder. Net als Supderdutch is het geselecteerde werk in SuperNormal moeilijk een stroming te noemen, het is een overzicht van een decenium Nederlandse architectuur. Ook is de vraag of de term SuperNormal voor al deze architecten, waaronder bijvoorbeeld NL Architects' Forum Groningen, passend is. Al was het maar omdat dit laatste bureau ook in Superdutch stond. Wellicht is de term SuperNormal een betere omschrijiving voor het werk van architecten als Office Winhov, Korth Tielens, Monadnock, Marjolein van Eig, Donna van Milligen Bielke, Ard de Vries en Happel Cornelisse Verhoeven. Architecten die met traditionele materialen als baksteen, hout en dakpannen een nieuwe vormgeving ontwikkelen en daarom moeilijk tot het neotraditionalisme kunnen worden gerekend.

Bart van Hoek Architectuurfotografie

Literatuur

Bouwstijlen in Nederland 1040-1940
Roland Blijdenstijn, Ronald Stenvert - SUN - 20000
A Hundred Years of Dutch Architecture 1901-2000 Trends Highlights
S. Umberto Barbieri & Leen van Duin - SUN - 2010
"Wel of geen stijl" in Architectuur in Nederland - Jaarboek 2009-2010
Kees van der Hoeven - NAi Uitgevers - 2010
"De architect is van zijn voetstuk gestapt" - interview Kees van der Hoeven
Bernard Hulsman - NRC Handelsblad - 13-7-2012
"Double Dutch"
Bernard Hulsman - nai010 - 2013

© Architectuur.ORG - 1999 - 2021 | info@architectuur.org | RSS-feed | Twitter | LinkedIn | Facebook